ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

Μιμή Τρούλου-Καπουλίτσα

Καθηγήτρια Τμήματος Βρεφονηπιοκομίας

ΤΕΙ Θεσσαλονίκης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στην ηλικία των δύο ετών, το  μικρό παιδί  αφήνει ένα ίχνος επάνω στην κρέμα που έχει πέσει στα ρούχα του ή παίρνει τυχαία  ένα φύλλο χαρτιού το περιεργάζεται , μιλά, το δείχνει,  το σχίζει  και τότε…έχει δημιουργήσει  ένα σχέδιο. Μπορεί να επαναλάβει αυτήν την κίνηση  κατά τρόπο ασυναίσθητο . Πώς μπορεί ο/η παιδαγωγός  να συμβάλει ώστε αυτή η κίνηση  του παιδιού να γίνει συνειδητή , να έχει μια εξέλιξη,  να  γεννηθεί η επιθυμία της επανάληψης  χωρίς να βλάψει  τον αυθορμητισμό της δημιουργικής χειρονομίας; Τα κέντρα προσχολικής αγωγής  (παιδικοί σταθμοί – νηπιαγωγεία) είναι ο τόπος  όπου το παιδί θα αποκτήσει εμπειρίες με την παρουσία του /της παιδαγωγού.  Θα το ενθαρρύνουν στις αναζητήσεις του , θα το βοηθήσουν να συνειδητοποιήσει τις ενέργειές του , τα αποτελέσματα των ενεργειών τόσο από την πλευρά της έκφρασης αλλά και της γλωσσικής κατάκτησης

Το παιδί ανακαλύπτει το ίδιο την ευχαρίστηση του να δημιουργεί  αλλά πρέπει να κατανοήσει τα αποτελέσματα  των σχέσεων που προκύπτουν  ανάμεσα στα εργαλεία, τα υλικά, τα χρώματα, το υπόβαθρο,  τη  μορφή , το σχέδιο που μπορεί και τυχαία να δημιουργηθεί. Ο/η εκπαιδευτικός θα πρέπει  σιγά-σιγά  να οδηγήσει  το παιδί έτσι ώστε οι ενέργειές του να είναι σκόπιμες και εμπρόθετες. Υπάρχει ένας πολύ μεγάλος δρόμος ανάμεσα στις ενέργειες της ελεύθερης έκφρασης  και της  μεθοδευμένης.  Η ελεύθερη έκφραση είναι , ουσιαστική, θεμελιώδεις απαραίτητη … αλλά δεν μπορεί να σταθεί μόνη της . Πολύ γρήγορα  εάν δεν εμπλουτισθεί καταντά μονότονη και έχει περιορισμένα όρια.

Η ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ

Οι εικαστικές δραστηριότητες έχουν σκοπό την αισθητική και πολιτισμική ευαισθητοποίηση του παιδιού, αισθητική με την ετυμολογική έννοια του όρου, εξερεύνηση δηλαδή του κόσμου της τέχνης και της φύσης, με τη βοήθεια των αισθήσεων, των συναισθημάτων και του πνεύματος, πολιτισμική, με την έννοια ότι ευνοεί τη συνάντηση  με αντικείμενα και χώρους που εμπεριέχουν πολιτισμικές αξίες.

Γεννάται ένα ερώτημα το οποίο δίνει και το σκοπό του θέματος. Μπορεί να διδαχθεί η τέχνη;

Εάν ναι, χρειάζεται περιεχόμενο, στόχους, μέθοδο  και αξιολόγηση

Περιεχόμενο:

Βασικές έννοιες της τέχνης που χρησιμεύουν ως αφετηρίες για να προγραμματισθούν καλλιτεχνικές εμπειρίες όπως:

  1. Το καλλιτεχνικό είδος, την ποικιλία δηλαδή των καλλιτεχνικών προϊόντων και τη λειτουργία τους, όπως η ζωγραφική , η χαρακτική , η γλυπτική , η κ.τ.λ.
  2. το μέσο με το οποίο δημιουργείται ένα έργο τέχνης, δηλαδή τα υλικά, τα εργαλεία και τις τεχνικές
  3. τη μορφή  , τη σύνθεση, το σχέδιο , το χρώμα που υπάρχει μέσα σ’ένα έργο τέχνης.
  4. το θεματικό υλικό και το εκφραστικό περιεχόμενο του έργου. Νεκρές φύσεις, πορτρέτα, τοπία, σκηνές από τη ζωή, ιστορικά γεγονότα, σύμβολα κ.τ.λ.

Στόχοι

«Οι εικαστικές δραστηριότητες στηρίζονται σε μια ακολουθία όπου όλοι οι στόχοι είναι παρόντες (κάθε φορά δίνεται προτεραιότητα σε κάποιον) και αποκτάται  μια γνώση»

Μεθοδολογία

Πώς να διδάξω τις εικαστικές δραστηριότητες;

Η μεθοδολογία τοποθετείται ανάμεσα στην «ανάπτυξη των στρατηγικών της μάθησης » και την «πρακτική εφαρμογή»

Τι να διδάξω στις εικαστικές δραστηριότητες;

Ο/η εκπαιδευτικός σχεδιάζει και οργανώνει τη δραστηριότητα λαμβάνοντας υπόψη  α) την ηλικία των παιδιών β) την υλικοτεχνική υποδομή και  απαντώντας στις τρεις ερωτήσεις:

Γιατί; Πώς; Με τι;

Εκπαιδευτικός

Γνωρίζω:

Αυτό που πρέπει να διδάξω

Γιατί πρέπει να το διδάξω

Πως πρέπει να το διδάξω.

Δραστηριότητες:

Οι δραστηριότητες αναπτύσσονται σε τέσσερις κατευθύνσεις


Γράφημα , σχέδιο , σαν δραστηριότητα γραφικής έκφρασης η οποία συνδέει την κίνηση και το ίχνος της επάνω σε μια επιφάνεια. Κατά τη διάρκεια αυτών των δραστηριοτήτων το παιδί οδηγείται στο να ελέγχει σιγά-σιγά  και να κατανοεί τις δυνατότητες του εργαλείου και του υλικού που χρησιμοποιεί. Ανακαλύπτει και εμπεδώνει την κυρίαρχη κίνηση και έτσι σιγά- σιγά εμφανίζονται τα παράπλευρα σχήματα.


Πλαστικές συνθέσεις, θεωρούμενες σαν δραστηριότητες  ζωγραφικής , κατασκευής αντικειμένων, δύο ή τριών διαστάσεων. Μετά από το γράφημα και το σχέδιο τα παιδιά ανακαλύπτουν άλλες τεχνικές ενέργειες έκφρασης , δηλαδή το ότι μπορούν να κατασκευάζουν ή να πλάθουν τις φόρμες σε δυο ή τρεις διαστάσεις π.χ. κατασκευές με όγκο, πλάσιμο με ζυμάρι, πλαστελίνη , κολάζ, κ.λπ. με τις ενέργειες αυτές το παιδί ανακαλύπτει και κατανοεί πως το υλικό του μπορεί να το κόψει, να το σκίσει , να το κολλήσει, να το  μαλάξει, να το πλάσει κ.τ.λ. , να συνδυάσει τις φόρμες τα χρώματα, τα υλικά , τα αντικείμενα

Ανάγνωση εικόνας

H.Thoma «Παιδικός χορός»

Οι εικόνες έχουν μια πολύ σημαντική θέση μέσα στα προγράμματα της προσχολικής αγωγής. Εμφανίζονται  στην πλειοψηφία των δραστηριοτήτων Η ανάγνωση της εικόνας είναι μια ουσιαστική ενέργεια διότι η σύγχρονη κοινωνία έχει τοποθετήσει την εικόνα στο κέντρο όλων των ενδιαφερόντων (τηλεόραση, τύπος, διαφήμιση, μουσεία…) αλλά αρκετές φορές ο άνθρωπος στέκεται σαν παθητικός αποδέκτης. 

Προσέγγιση και γνωριμία με το έργο τέχνης

 

Ν. Λύτρας   «Κάλαντα»

Οι δραστηριότητες της αισθητικής αγωγής για να ανταποκριθούν πληρέστερα στον πολύπλευρο ρόλο τους δεν θα πρέπει να περιορίζονται μόνο στη καλλιέργεια της φυσικής προδιάθεσης του παιδιού να εκφράζεται «καλλιτεχνικά», αλλά παράλληλα να  βοηθήσουν και να προετοιμάσουν τον μαθητή ώστε να μπορεί να «αποκρυπτογραφεί», να κατανοεί και να απολαμβάνει τα έργα τέχνης. To να μάθει το παιδί να διακρίνει τις εκφραστικές μορφές είναι εξίσου σημαντικό με το να τις δημιουργεί. 

Ο/η εκπαιδευτικός πρέπει να προτείνει στο παιδί δραστηριότητες που θα τις διαχωρίσει σε 3 κατηγορίες πρακτικής εφαρμογής και ανακάλυψης :

Α) χρόνος   ελεύθερης έκφρασης ώστε το παιδί  να ψηλαφήσει, να πειραματιστεί, να παράγει και να δημιουργήσει σύμφωνα με τις επιθυμίες  του.

Β)  χρόνος αναζήτησης  και εξάσκησης σε ευθεία σχέση με την  έκφρασή  και την ανάπτυξη των δεξιοτήτων ( κατάκτηση της χρήσης των υλικών, των εργαλείων , των τεχνικών   )

Γ) χρόνος των πολιτιστικών ανακαλύψεων, τις συναντήσεις   με αντικείμενα και χώρους που εμπεριέχουν πολιτισμικές αξίες (προσεγγίσεις έργων τέχνης, επισκέψεις σε μουσεία  ,σε μνημεία , σε χώρους που έχουν σχέση με την παράδοση , σε εργαστήρια καλλιτεχνών κ.λ.π.)

ΤΙ ΕΥΝΟΕΙ ΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

Κατά τη διάρκεια των εικαστικών δραστηριοτήτων ο/η  εκπαιδευτικός  είναι σημαντικό:

-Να δημιουργεί ένα κλίμα  εμπιστοσύνης και  ευχαρίστησης

-να αποφεύγει την άσκοπη κριτική

-να προτείνει με μέτρο τις ομαδικές δραστηριότητες διότι έτσι δεν ενθαρρύνεται η  ατομική έκφραση.

-Να ξέρει  να παρατηρεί, να θαυμάζει  να καλλιεργεί την περιέργεια, να προκαλεί

την φαντασία, την έκπληξη, , να προτείνει ασυνήθιστες και  απρόβλεπτες

καταστάσεις

- να δίνει με σαφήνεια τις εντολές

ΤΙ ΑΝΑΣΤΕΛΛΕΙ ΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

Η αρνητική κριτική

Οι απομιμήσεις  π.χ. το ίδιο χριστουγεννιάτικο δέντρο για όλους

Οι αόριστες εντολές ή κακοδιατυπωμένες

Όταν το παιδί  δεν έχει κατανοήσει τη χρήση των υλικών και εργαλείων

Όταν μια δραστηριότητα γίνεται κάτω από πίεση.

Επίλογος

Το ενδιαφέρον των ειδικών για τις εικαστικές δραστηριότητες του παιδιού μπορεί να κινηθεί σε δυο άξονες:

α) ποια είναι η θέση του μαθήματος  της εικαστικής αγωγής στο σχολικό πρόγραμμα και ποια η σχέση του με τους υπόλοιπους τομείς ;

β) ποια είναι η επίδραση της εκπαίδευσης  στην αισθητική ανάπτυξη του παιδιού;

H   διδασκαλία   των   εικαστικών δραστηριοτήτων προσπαθεί να κατακτήσει   τους παρακάτω   στόχους:

Να  μπορέσει  ο/η εκπαιδευτικός να  ανακαλύψει  την ιδιαιτερότητα αυτού του μαθήματος. Τι είναι αυτό που πραγματικά μας ενδιαφέρει σ ένα παιδικό «έργο τέχνης»; Πώς αναπτύσσεται ένας διάλογος ανάμεσα στο έργο και στην αισθητική εμπειρία;   Η εξοικείωση  του μαθητή με τα υλικά και τις τεχνικές  τον οδηγεί στο να μάθει να είναι δημιουργικός και να αξιοποιεί την γνώση αυτή και στους άλλους τομείς μάθηση ; Οι εικαστικές δραστηριότητες  βρίσκουν πραγματικά το  λόγο ύπαρξής τους μέσα από την σύνδεσή τους με άλλους τομείς της καλλιτεχνικής και της γενικής εκπαίδευσης ;


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ

ΑΛΜΠΕΡΤΟ  Α. (199) Θέματα Διδακτικής, Αθήνα 1994, Gutenberg

ΓΕΡΜΑΝΟΣ ∆. ( 2002) Οι τοίχοι της γνώσης. Αθήνα: Gutenberg.

CHAPMAN L. (1993), Διδακτική της τέχνης ,Αθήνα,  Νεφέλη

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ 
1998 (ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

ΚΑΠΟΥΛΙΤΣΑ Θ. (2002) Το έργο τέχνης και ο ρόλος του στην αισθητική αγωγή του

παιδιού κατά την παιδική ηλικία, (διδακτορική διατριβή) Θεσσαλονίκη

ΚΟΥΤΣΑΚΟΣ Ι.(1986) Σύγχρονη διδακτική 1986, παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου,

ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ Α.(1990)  Η τέχνη του 20ου αιώνα, Θεσσαλονίκη University Studio Press ΄

ΧΡΗΣΤΟΥ Χ.(1980) Η ζωγραφική του 20 αιώνα, Τόμος Β ,Θεσσαλονίκη Εκδ. Κωνσταντινίδη

Υπ.Εθν. Παιδείας και Θρησκευμάτων ,  Αναλυτικό πρόγραμμα  αριθ.Φύλλου

1376           18.10.2001


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ 

ARNHEIM R.( 1989), Thoughts on Art ,Education, Ν.Υοrk, The Getty Center for Education in the Arts

ART ET EDUCATION  ,   TRAVAUX 4,  1990 )(Université de SAINT –ETIEN,

BERNARD  Y, (1973) Psycho-sociologie du goût en matière de peinture, CNRS,

CENTRE G. POMPIDOU,( 1996) Document d’atelier des enfants, Paris

CEPPI G. & ZINI, M. (Eds.) (1998), Children, spaces, relations: Metaproject for an environment for young children. Reggio Emilia, Italy: Reggio Children.

FLANNERY M. (1977). The aesthetic behavior of children. Art Education, 
30(1), 18-23.

PIAGET, J. & INHELDER, B. (1984 ) La représentation de l’espace chez l’enfant. Paris: Presses Universitaires de France.

FILIPPINI T.,  L’expérience de Reggio Emilia, UNESCO 1996

FONTANEL-BRASSART S., Education Artistique et Formation Globale, Paris, 1968 (Cahiers de pédagogie moderne) ) Collection Bourrelier

GARDNER H.   Art and human develοpment,  N. York 1990 P.Getty Center for Education in the Arts

GLOTON R.( 1965 ) L’art a l’école, Paris  PUF,

RABITTI, G. (1995). An Integrated Art Approach in a Preschool.  KATZ, L.& CESARONE, B. (επιμ.) Reflections on the Reggio Emilia Approach.Italy: edizioni junior.

RINALDI C. (1998). Projected curriculum constructed through documentation-
Progettazione: An interview with Lella Gandini. In C. Edwards, L. Gandini 
& G. Forman (Eds.), The hundred languages of children: The Reggio 
Emilia approach -advanced reflections (second edition) (pp. 113 - 125).
Greenwich, CT
: Ablex.

MINISTERE DE L’EDUCATION NATIONALE  ET DE LA CULTURE  DIRECTION DES ECOLES  DE FRANCE,( 1993) «L’Education artistique à l’école»

PORCHER L,( 1973). L’education esthétique ,luxe ou nécessité ? Paris, , A.Colin

SOURIAU E.- SOURIAU A. (1990 ), Vocabulaire d’ esthétique, Paris, P.U.F.

SUR LES PAS DE GERMAINE TORTEL . (1984)Bulletin de l’association «Pour La Défense et l’Illustration de la Pédagogie d’ initiation» France

UNESCO ( 1998) L’Education pour le XXIme siècle: questions et  perspectives. Paris,



ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

Μιμή Τρούλου-Καπουλίτσα

Καθηγήτρια Τμήματος Βρεφονηπιοκομίας

ΤΕΙ Θεσσαλονίκης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στην ηλικία των δύο ετών, το  μικρό παιδί  αφήνει ένα ίχνος επάνω στην κρέμα που έχει πέσει στα ρούχα του ή παίρνει τυχαία  ένα φύλλο χαρτιού το περιεργάζεται , μιλά, το δείχνει,  το σχίζει  και τότε…

Θεματικές Ενότητες

Επισκέπτες

Έχουμε 27 επισκέπτες συνδεδεμένους

Αίτηση Εγγραφής

Είσαι Παιδαγωγός Προσχολικής Ηλικίας ΤΕΙ;
Γίνε μέλος τώρα !

Αίτηση

ΠΑ.ΣΥ.ΒΝ Social

ΠΑΣΥΒΝ FacebookΠΑΣΥΒΝ TwitterΠΑΣΥΒΝ YouTube